ప్రస్తుత యుగంలో అత్యాధునిక సాంకేతిక పరికరాలకు, విద్యుత్ వాహనాలకు, రక్షణ రంగానికి అత్యవసరమైనవి భూఅయస్కాంత లోహాలు (Rare Earth Elements – REEs). ఇవి భూమిలో అరుదుగా లభించే, కానీ టెక్నాలజీకి అత్యవసరమైన లోహాలు. ముఖ్యంగా నియోడియం, ప్రాసొడియం, డిస్ప్రోసియం, టెర్భియం వంటి లోహాలు శక్తివంతమైన మాగ్నెట్స్ తయారీకి వాడతారు.
ఇలాంటి లోహాల్లో భారత్ ఇప్పుడు స్వయం సమృద్ధి లక్ష్యంగా కీలకమైన ప్రణాళికలు అమలు చేస్తోంది.
భూఅయస్కాంత లోహాలు – ఎందుకు ముఖ్యమైనవి?
ఈ లోహాలు ప్రధానంగా ఉపయోగపడే రంగాలు:
- ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVs): నీయోడియం మాగ్నెట్స్ EV మోటర్లలో తప్పనిసరిగా అవసరం.
- విండ్ టర్బైన్లు: పవన విద్యుత్ జనరేటర్లలో ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు.
- మిస్సైళ్ల, రాడార్లు: రక్షణ రంగంలో కీలకం.
- స్మార్ట్ఫోన్లు, ల్యాప్టాప్లు, MRI స్కానర్లు
- సాటిలైట్ కమ్యూనికేషన్, గ్లోబల్ నావిగేషన్ వ్యవస్థలు
భారత్ తీసుకుంటున్న ప్రధాన చర్యలు
1. గాదర్ ప్రాజెక్టులు (Rare Earth Mining Projects):
- భారత ప్రభుత్వం ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు, ఒడిశా, కేరళ, రాజస్థాన్ లాంటి రాష్ట్రాల్లో భూఅయస్కాంత ఖనిజాల అన్వేషణకు గ్రీన్ సిగ్నల్ ఇచ్చింది.
- ఇండియన్ రెయిర్ ఎర్త్ లిమిటెడ్ (IREL) సంస్థ ఇప్పటికే సముద్ర తీరం వెంబడి మోనాజైట్ శిలలను ప్రాసెస్ చేస్తోంది.
2. స్వదేశీ మాగ్నెట్ తయారీ:
- భారత రక్షణ పరిశోధన అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO) మరియు భారత ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ (IISc) లాంటి సంస్థలు స్వదేశీ మాగ్నెటిక్ మెటీరియల్స్ తయారీలో పనిచేస్తున్నాయి.
- రెగ్యులర్ మాగ్నెట్స్ను అధిక సామర్థ్యం గల అరుదైన భూలోహాలతో భర్తీ చేయడం లక్ష్యం.
3. ఆత్మనిర్భర్ భారత్ స్కీంలో భాగంగా ప్రోత్సాహం:
- భూఅయస్కాంత ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం PLI Scheme ద్వారా పెట్టుబడిదారులకు ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించింది.
4. ISRO, BARC లో స్వదేశీ మెటీరియల్స్ వినియోగం పెంపు:
- శాటిలైట్ తయారీకి అవసరమైన మాగ్నెట్ మెటీరియల్స్ను చైనా మీద ఆధారపడకుండా, దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి.
ప్రపంచంలో భారత్ స్థానము
ప్రపంచంలో ఎక్కువ REEs ఉత్పత్తి చేసే దేశాలు:
- చైనా (90% పైగా ఉత్పత్తి)
- అమెరికా
- ఆస్ట్రేలియా
భారత్లో మోనాజైట్ బీచ్ శిలల రూపంలో REEs ఉన్నాయి కానీ పెద్ద ఎత్తున వ్యాపార ఉత్పత్తి ఇప్పటివరకు తక్కువ. కానీ ఇప్పుడు స్వయం సమృద్ధి లక్ష్యంగా భారత్ దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.
భవిష్యత్తు లక్ష్యాలు:
- 2028 నాటికి ప్రపంచ REE మార్కెట్లో 5% వాటాను పొందే లక్ష్యం.
- స్వదేశీ EV, రక్షణ, అంతరిక్ష పరిశ్రమలకు అవసరమైన మాగ్నెటిక్ మెటీరియల్స్ దేశంలోనే ఉత్పత్తి.
- ఇండో-ఆస్ట్రేలియా, ఇండో-అమెరికా సంయుక్త రీసెర్చ్ ద్వారా టెక్నాలజీ ట్రాన్స్ఫర్.
భూఅయస్కాంత లోహాలు, ఈ శతాబ్దపు “టెక్ ఆయిల్” గా అభివర్ణించబడుతున్నాయి. ఈ రంగంలో భారత్ స్వయం సమృద్ధి వైపు వేస్తున్న అడుగులు, భవిష్యత్ ఆర్థిక, సాంకేతిక ప్రగతికి గట్టి పునాది వేస్తున్నాయి. పరిశోధన, ఉత్పత్తి, ప్రాసెసింగ్, వినియోగం – అన్ని దశల్లో భారత్ ఆత్మనిర్భర్ లక్ష్యాన్ని చేరుకునే దిశగా వేగంగా పయనిస్తోంది.
